google.com, pub-8809926643015715, DIRECT, f08c47fec0942fa0

Zagađenost naše životne sredine je jedan od najznačajnijih faktora za razvoj ali i progresiju respiratornih bolesti, posebno hronične opstruktivne bolesti pluća (HOBP) i raka pluća.

Uticaj zagađenog zraka na respiratorni sistem zavisi od koncentracije polutanata u zraku i dužini ekspozicije (izloženosti). Depozicija čestica zavisi od veličine i topivosti čestica iz zraka. Čestice veličine < 2,5 μm odlažu se u perifernim disajnim putevima, dok se čestice > 5 μm i < 10 μm se zadržavaju u gornjim disajnim putevima. Topive čestice izazivaju iritaciju i lokalno oštećenje sluznice koje nije trajno, ali je moguća apsorpcija u krvotok kroz nazalnu i bronhijalnu cirkulaciju.

Netopive čestice prilikom odlaganja duž traheje do terminalnih bronhiola aktiviraju mukocilijarni aparat, dok u terminalnim bronhiolima aktiviraju fagocitozu putem alveolarnih makrofaga. Međutim, na odlaganje čestica utiču faktori domaćina u koje ubrajamo volumen disanja i vrstu disanja (nazalno ili oralno), ali i anatomija disajnih puteva (način grananja bronha i suženje bronha uzrokovano nekim patološkim mehanizmima).

Zagađeni zrak uzrokuje iritacije sluznice disajnog trakta što zatim potiče patofiziološke mehanizme koji podržavaju upalu i aktivaciju oksidativnog stresa. To rezultira hroničnim oštećenjem disajnih puteva, krvnih sudova i parenhima. Ovim mehanizmom nastaje i hronična opstruktivna bolest pluća (HOBP) te karcinom pluća.

Iako je osnovni uzrok navedenih bolesti aktivno pušenje, zagađenje zraka je dodatni uzročnik koji značajno povećava rizik od nastanka plućnih bolesti, ali i njihovu progresiju i simptome. Također, isti mehanizam pojačava bronhijalnu hiperreaktivnost kod astmatičara i uzrokuje pogoršanje respiratornih simptoma, a dugoročno i smanjenje plućne funkcije.


Hronična opstruktivna bolest pluća (HOBP) je jedna od vodećih uzroka smrtnosti u svijetu. Karakterizira se smanjenim protokom zraka u disajnim putevima. Ograničenje protoka zraka je uglavnom progresivno i nije u potpunosti reverzibilno.


Zahvaljujući anatomskim i fiziološkim karakteristikama nosa i paranazalnih šupljina (vlaženje i zagrijavanje udahnutog zraka, filtracija čestica >5 μm), u donje disajne puteve ulazi manja količina iritansa iz zagađenog zraka. Međutim, trajna iritacija uzrokovana polutantima može dovesti do oštećenja sluznice gornjih disajnih puteva i time omogućiti slobodan ulazak onečišćenja u donje disajne puteve. Uslijed neprohodnosti nosa disanje se odvija na usta, što omogućava direktni ulazak zagađenog zraka do malih disajnih puteva.

Povezanost polutanata sa respiratornim simptomima

Ozon

Ozon pojačava respiratorne simptome i bronhijalnu hiperreaktivnost, smanjuje plućnu funkciju, te povećava rizik od nastanka astme.

Azot dioksid

Azot dioksid pojačava respiratorne simptome i bronhijalnu hiperreaktivnost, smanjuje plućnu funkciju.

Sumpor dioksid

Sumpor dioksid pojačava respiratorne simptome i bronhijalnu hiperreaktivnost, smanjuje plućnu funkciju, povećava rizik od nastanka astme, te povećava smrtnost od raka pluća.

Ugljen monoksid

Ugljen monoksid pojačava respiratorne simptome, povećava bronhijalnu hiperreaktivnost i smanjuje plućnu funkciju.

Lebdeće čestice < 10μm

Lebdeće čestice pojačavaju respiratorne simptome, povećavaju rizik od nastanka astme, povećavaju smrtnost od raka pluća i kardiovaskularnih bolesti.


Zagađenje životne sredine uzrokovano izduvnim gasovima iz drumskog saobraćaja povećava pojavu alergija na polen.


HOBP

Hronična opstruktivna bolest pluća (HOBP) je jedna od vodećih uzroka smrtnosti u svijetu. Karakterizira se smanjenim protokom zraka u disajnim putevima. Ograničenje protoka zraka je uglavnom progresivno i nije u potpunosti reverzibilno.

U faktore rizika za nastanak HOBP spadaju: pušenje, genetske predispozicije, deficit α-1 antitripsina, aerozagađenje, respiratorne infekcije.

HOBP se karakterizira hroničnom upalom u disajnim putevima, krvnim sudovima pluća i plućnom parenhimu.

HOBP prate brojne promjene kao što su: pojačana sekrecija mukusa, poremećaj razmjene respiratornih gasova, hiperinflacija pluća, plućna hipertenzija, hronično plućno srce. Navedene promjene uzrokuju simptome HOBP od kojih su najzastupljeniji:

  • Produktivni kašalj
  • Dispneja (glad za zrakom)
  • Hronični kašalj sa sviranjem u grudima

Simptomi se na početku javljaju prilikom fizičkog napora, a kasnije i u stanju mirovanja kako bolest napreduje.

Terapija

U terapiji HOBP koristi se nekoliko vrsta lijekova s ciljem smanjenja progresije bolesti, otklanjanja ili smanjenja simptoma, boljeg podnošenja fizičkog napora, prevencije i liječenja komplikacije i egzacerbacije te smanjenja smrtnosti.

Inhalacioni bronhodilatatori

Lijek izbora u terapiji HOBP su bronhodilatatori, koji šire bronhije i tako omogućavaju bolji protok zraka u disajnim putevima. Koriste se antiholinergici, β2 agonisti i teofilinski preparati.

Kortikosteroidi

U težim slučajevima koriste se i kortikosteroidi inhalaciono. Mogu se davati i u kombinaciji sa β2 agonistom također inhalaciono. Terapijima oralnim kortikosteroidima smije trajati maksimalno 7-10 dana u dozi od 30-40 mg.

Antibiotici

U nekim slučajevima indicirani su i antibiotici u terapiji HOBP i to kod pacijenata koji imaju izraženu dispneju, pojačan produktivni kašalj i purulentni izgled sputuma te kod pacijenta kojima je potrebna mehanička ventilacija.

Mukolitici

Pacijenti koji imaju HOBP mogu koristiti mukolitike koji razgrađuju gusti bronhijalni sekret i olakšavaju iskašljavanje, ali se ne preporučuje redovna primjena.

Antitusici

Antitusici su lijekovi koji ublažavaju kašalj, pa se mogu koristiti u slučaju HOBP budući da se karakterizira hroničnim kašljem. Kontraindikacija za redovnu primjenu antitusika u ovom slučaju je stabilna HOBP.

Kisik

U slučaju hronične respiracijske insuficijencije koristi se terapija kisikom. U tom slučaju dugotrajno korištenje kisika, dakle preko 15 sati dnevno značajno poboljšava preživljanje kod pacijenata.

Savjeti

Pored terapije savjetuje se prestanak pušenja, redovni pregledi kod ljekara, izbjegavanje boravka u zadimljenim prostorijama ili na zagađenom zraku, te izbjegavanje boravka u prostorijama sa više ljudi posebno tokom sezone gripe. Potrebno je djelovati preventivno protiv gripe pomoću preparata za jačanje imuniteta i prevenciju gripe, a također se možete posavjetovati sa svojim ljekarom u eventualnom primanju vakcine protiv gripe i upale pluća.

Foto: Pixabay

Categories: Savjeti farmaceuta

Komentariši

Vaša email adresa neće biti objavljivana. Neophodna polja su označena sa *